หลายคนเข้าใจว่า "พินัยกรรม" คือเอกสารที่เขียนว่าทรัพย์สินจะยกให้ใคร แต่ในทางกฎหมาย พินัยกรรมมีอยู่ด้วยกัน 5 แบบ ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1655 ซึ่งแต่ละแบบมีวิธีการทำที่แตกต่างกัน หากทำไม่ถูกต้องตามแบบ พินัยกรรมอาจ ตกเป็นโมฆะ ใช้บังคับไม่ได้เลย
บทความนี้จะอธิบายพินัยกรรมทั้ง 5 แบบ พร้อมข้อควรระวังที่พบบ่อย เพื่อให้คุณทำพินัยกรรมได้อย่างถูกต้องและมีผลทางกฎหมาย
พินัยกรรม 5 แบบ ตามมาตรา 1655
| แบบพินัยกรรม | มาตรา | สรุปโดยย่อ |
|---|---|---|
| 1. แบบธรรมดา (เขียนเองทั้งฉบับ) | 1656 | ผู้ทำพินัยกรรมเขียนเองทั้งหมด ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อ |
| 2. แบบเขียนเองทั้งหมด | 1657 | เขียนเอง ทำเองทั้งหมด แต่ไม่มีพยาน (แบบพิเศษ) |
| 3. แบบเอกสารฝ่ายเมือง | 1658 | ทำต่อหน้านายทะเบียน/เจ้าหน้าที่ ตามแบบที่กฎหมายกำหนด |
| 4. แบบเอกสารลับ | 1660 | ทำเป็นความลับ มอบให้เจ้าพนักงานเก็บรักษา |
| 5. แบบวาจา | 1663 | กล่าวด้วยวาจาต่อหน้าพยาน 2 คน ในกรณีฉุกเฉิน |
1. พินัยกรรมแบบธรรมดา (มาตรา 1656)
เป็นแบบที่นิยมทำกันมากที่สุด ผู้ทำพินัยกรรมต้อง เขียนพินัยกรรมนั้นเองทั้งหมด ด้วยมือของตัวเอง ลงวันเดือนปีที่ทำ และลงลายมือชื่อของตน ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คน ซึ่งพยานต้องลงลายมือชื่อรับรองในขณะเดียวกัน
2. พินัยกรรมแบบเขียนเองทั้งหมด (มาตรา 1657)
ผู้ทำต้องเขียน ทั้งหมดด้วยตนเอง ตั้งแต่อักษรตัวแรกจนถึงตัวสุดท้าย ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อ ไม่ต้องมีพยาน แบบนี้สะดวกและรักษาความลับได้ดีที่สุด
3. พินัยกรรมแบบเอกสารฝ่ายเมือง (มาตรา 1658)
ทำต่อหน้าเจ้าพนักงาน (นายทะเบียนอำเภอ/เขต หรือผู้ที่กฎหมายกำหนด) โดยผู้ทำต้องบอกข้อความพินัยกรรมให้เจ้าพนักงานจดลงไว้ต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คน แล้วให้ผู้ทำ เจ้าพนักงาน และพยานลงลายมือชื่อร่วมกัน
4. พินัยกรรมแบบเอกสารลับ (มาตรา 1660)
ผู้ทำลงลายมือชื่อในเอกสาร แล้วปิดผนึก มอบให้เจ้าพนักงานเก็บรักษาไว้ ต่อหน้าพยาน 2 คน โดยเจ้าพนักงานจะจดลงไว้และเก็บรักษาเป็นความลับ เหมาะกับผู้ที่ต้องการปกปิดเนื้อหาแม้กระทั่งจากเจ้าหน้าที่
5. พินัยกรรมแบบวาจา (มาตรา 1663)
ใช้ในกรณีที่ผู้ทำ ตกอยู่ในอันตรายใกล้ความตาย เช่น เจ็บป่วยหนัก หรือประสบภัยพิบัติ กล่าวด้วยวาจาต่อหน้าพยานอย่างน้อย 2 คนที่อยู่พร้อมกัน โดยให้ผู้ตายกล่าวว่าสิ่งนี้คือความประสงค์ครั้งสุดท้ายของตน
ใครเป็นผู้ทำพินัยกรรมได้?
- ต้องเป็นบุคคลซึ่งบรรลุนิติภาวะ (อายุ 20 ปีบริบูรณ์) และไม่เป็นคนไร้ความสามารถหรือเสมือนไร้ความสามารถ
- บุคคลอายุ 15-20 ปี ทำพินัยกรรมแบบธรรมดาได้ตามมาตรา 25 แต่จะทำแบบอื่นไม่ได้
ใครเป็นพยานในพินัยกรรมไม่ได้?
- ผู้เยาว์หรือคนวิกลจริต
- บุคคลซึ่งไม่สามารถอ่านเขียนหนังสือได้
- ผู้รับประโยชน์ตามพินัยกรรม หรือคู่สมรสของผู้รับประโยชน์
สรุปสิ่งที่ควรจำ
- ทำพินัยกรรมแล้วต้อง ลงวันเดือนปีและลายมือชื่อให้ครบถ้วน
- เลือกแบบที่เหมาะสมกับสถานการณ์ หากไม่แน่ใจควรปรึกษาทนายความก่อน
- เก็บพินัยกรรมไว้ในที่ปลอดภัย แจ้งญาติหรือคนสนิทให้ทราบตำแหน่ง
- เมื่อมีทรัพย์สินใหม่หรือสถานการณ์เปลี่ยน ควรพิจารณาทำพินัยกรรมใหม่แทนฉบับเดิม
- หากพินัยกรรมทำไม่ถูกต้องแบบ อาจตกเป็นโมฆะ และทรัพย์สินจะตกทอดตามกฎหมายมรดกแทน
